Ryczałtem zwiemy pewną, z góry określoną, kwotę, która jest identyczna dla wszystkich kolejnych m-cy. Ryczałt podatkowy natomiast, to uproszczony sposób podatku, który naliczania nie bierze pod uwagę podstawy wymiaru podatku.
W ryczałcie od przychodów księgowanych, podstawę opodatkowania stanowi dochód, który nie jest pomniejszony o koszty jego otrzymania. Taki sposób rozliczenia ma swoje wady oraz zalety. Do pierwszych uwzględnić możemy przede wszystkim to, że przy małych przychodach, taka forma rozliczenia nie nie jest opłacalny dla płatnika podatku VAT, który w takim przypadku ponosić będzie wyższe straty, niż korzyści. Wadą jest także brak sposobności rozliczania się wraz ze współmałżonkiem oraz niemożliwość porzucenia tego typu rozliczania na rzecz innej w trakcie roku podatkowego. Wielkimi zaletami są zaś sposobność prowadzenia uproszczonej księgowości i duże korzyści osiągane przy małych wydatkach prowadzenia działalności.
Są jednak pewne utrudnienia, które nakłada prawo polskie (ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930 z późn. zm.)). Przepisy tłumaczą, że ryczałtowcami mają możliwość być:
• Osoby fizyczne otrzymujące przychody z ramienia umowy poddzierżawy, podnajmu, najmu, dzierżawy albo podobnych umów,
• Osoby fizyczne, spółki cywilne oraz spółki jawne osób fizycznych, których przychód wynika z pozarolniczej działalności gospodarczej, którzy nie są zobowiązani do prowadzenia pełnej księgowości i ich przychód nie był wyższy niż limit uprawniający do niniejszego wyboru (250 000 euro) albo też dopiero zaczynają działalność (w tym przypadku nie obowiązuje limit)
Ryczałtowcami nie będą natomiast:
• Odliczający podatek w formie karty podatkowej na zasadach opisanych w rozdziale 3,
• Osoby wykorzystujące okresowe zwolnienia z podatku dochodowego,
• Osoby otwierające działalność gospodarczą w pojedynkę lub w spółce, o ile w poprzednim roku podatkowym osoba taka lub co najmniej jeden ze wspólników, robił rzeczy, które wchodzą w zakres działalności firmy,
• Wytwórcy produktów podlegających opodatkowaniu podatkiem akcyzowym (wyjątek stanowi wytwarzanie energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii),
• W niektórych przypadkach, także osoby zakładające w roku podatkowym działalność gospodarczą po zmianie działalności (ze współmałżonkiem lub bez),
• Osoby fizyczne osiągające przychody z racji prowadzenia: niektórych wolnych zawodów (np. nauczyciele,którzy udzielają lekcji na godziny, nie związani żadną umową, felczerzy, lekarze weterynarii, położne, tłumacze, pielęgniarki, technicy dentystyczni, lekarze, lekarze stomatolodzy), działalności w zakresie kupna-sprzedaży wartości dewizowych, aptek, lombardów, handlu częściami oraz akcesoriami do pojazdów mechanicznych
Od 20 maja 2010 roku zmianie uległy nieco zasady, tyczące się osób fizycznych, które osiągają przychód z racji umowy dzierżawy, podnajmu, poddzierżawy, najmu lub podobnych umów (ustawa z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 75, poz. 473)). W chwili obecnej podatnik, który rozpoczął taką działalność gospodarczą i chce być ryczałtowcem, przedstawia oświadczenie na piśmie naczelnikowi adekwatnego urzędu skarbowego, do dwudziestego dnia m-ca kolejnego po miesiącu, w którym osiągnął pierwszy przychód. Jeśli przychód ten został uzyskany w grudniu, ma on na to czas do końca roku podatkowego.